in

Osmanlı Döneminde seramik

Osmanlı Devleti’nde çini ve seramik en parlak dönemini yaşamıştır. Erken İslam ve Selçuklu ile başlayan ve gelişen çini ve seramik özellikle Osmanlı Devleti’nde çok iyi örnekler vermiştir. Bu nedenle Osmanlı Devleti’nde çini ve seramik ayrı olarak incelenmelidir. Osmanlı Devleti çini ve seramik için en önemli merkezler İznik ve Kütahya’dır. Üretim buralarda hemen hemen aynı anda başlamıştır. 14. ve 18. yüzyıllara kadar üretim devam etmiştir. İznik daha popüler durumda olmuştur ve daha iyi örnekler vermiştir. Tüm bu dönemdeki bilgileri Evliya Çelebi’den öğrenebilmek mümkündür.

İznik seramikleri: Kırmızı ve beyaz hamurlu diye ikiye ayrılır. 1260° ısıda yapılır.

1.Kırmızı hamurlular: Kırmızı hamurdur ve bir cins toprak kullanılarak elde edilir. Bu tip için popüler teknikler sgrafitto, slip, Milet tipi popülerdir.

Milet tipi: Milet tipine ayrı olarak değinmek gerekir. Sır altı tekniğiyle yapılan bir tekniktir. Kırmızı hamurların üçüncü evresidir. İznik’te 14. ve 15. yüzyıllarda üretilmiştir. Rengi beyaz ve mavidir. Yapımı ise; hamura önce şekil verilir, astarlanır, sırlanır ve fırınlanır. Üzerine fırçayla desenler (genelde tabağın ortasına) uygulanır. Bu desenleme işlemi; bitkisel dekorlular, radyal hatlı olanlar ve geometrik desenler olmak üzere üç tipte yapılır. Bitkisel ve radyalda genelde ortada madalyon ve bundan çıkan motifler bulunur. Geometrik ise geometrik motifler ağ şeklinde yapılır. Milet tipi halkın kullanımı için üretilen seramiklerde kullanılmıştır. Bu özellikler doğrultusunda Milet tipi seramikleri ayırt etmek oldukça kolaydır. Ayrıca bu sayede tarihlendirme de kolayca yapılabilmektedir.
2.Beyaz hamurlular: Kırmızı hamurdan farklı olarak beyazdır ve günümüz porselenlerini andırır. Hamur renginden kırmızı ve beyaz seramikler ayırt edilebilir. Beyaz hamurlular üç tipte incelenebilir.

Mavi Beyaz: En kaliteli olan seramik türüdür. 15. yüzyıl ortalarına tarihlenir. İnce, sert, beyaz hamur kullanılmıştır. Genelde zemin beyaz, desen ise mavidir. Şeffaf sırla sırlanır ve sır altı tekniği uygulanır. Çeşitli formlarda seramikler yapılmıştır. Kopya edilmiş gibi benzer desenler uygulanmıştır. Desenler ise çok çeşitlidir. Çin etkili desenler (3 top, ejder, Çin bulutu), klasik Osmanlı motifleri (lale vs.) gibidir. Bu dönemde Çin’de üretilen Ming seramikleri popüler olduğundan seramikte Çin etkisi görülmektedir. Kazılardaki buluntularda bu tip seramiklerin hem İznik hem de Kütahya’da üretildiği anlaşılmıştır. Mavi beyaz içerisinde ayrı bir grup da bulunmaktadır. Haliç tipi olarak adlandırılan bu grup yuvarlık kıvrımlı olması bakımından ayrılmaktadır ve desen olarak da farklılık göstermektedir. Yaklaşık olarak 16. yüzyılda İznik’te üretilmiştir.
Şam tipi: İznik seramiğidir ve sır altı tekniğidir. Zeytin yeşili, mor, mavi ve beyaz renkler kullanılmıştır. Şam tipi denilmesinin nedeni Şam’da bu tipin çok kullanılmasıdır. Kazılarda bu seramiklerin İznik’te üretildiği ortaya çıkmıştır. Yapım şekli aynıdır. Çini örnekleri çok azdır. (Bursa Yeni Kaplıca tek örnektir.) 1525- 1555 arası üretilmiştir ve az sayıda örneği vardır. Özellikle bu tipte adından dolayı yanlış anlaşılmalar olabilmektedir. Belirtildiği gibi Şam’da yoğun kullanıldığı için bu isimle anılmıştır fakat yapılan kazılar göstermiştir ki bunların yapım yeri Şam değil İznik’tir.
Rodos tipi: 16. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenir. Mavi ve beyaz renklerine mercan kırmızısı eklenmiştir. Osmanlı’da çok yaygındır ve hem çini hem de seramik olarak kullanılmıştır. Bu da yine İznik seramiğidir. 17. yüzyıl başlarına kadar üretim devam etmiştir. Bu tarihten itibaren kalite giderek düşmüştür ve 18. yüzyılda son bulmuştur. Rodos tipi seramikleri ayırt edebilmek için oldukça kolaydır. Öyle ki canlı bir mercan kırmızısı kullanılmaktadır. Bu sayede tarihlendirmek ve kaynağı bulmak mümkündür.
Kütahya seramikleri: 14. yüzyılda İznik’le beraber üretime başlanmıştır. 18. yüzyılda İznik’te üretimin bitmesiyle yükselişe geçmiştir. Kütahya’da Ermeni ustalarında kiliseler için seramik ürettiği bilinmektedir. Bu seramiklerde tasvirlerde dini içerikli olmuştur. Aynı şekilde Kabe tasvirli seramiklerde yapılmış ve camilerde kullanılmıştır.

Avatar

Tarafından Desi Metre

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Çini Tarihi

Çocuğa bakıcı mı yoksa aile büyüğü mü bakmalı?